Continuamos hoxe cos galardóns na XIV Edición dos Premios SENDA, entregados en Madrid a principios de novembro.
Hoxe en concreto referímonos ao premio á Promoción do Envellecemento Activo que foi concedido ao programa “Teléfono contra o Abuso e Malos tratos ás Persoas Maiores”, da Confederación Estatal de Mayores Activos (CONFEMAC).
O Teléfono contra o Abuso e malos tratos ás persoas maiores 900 65 65 66 de CONFEMAC, é gratuíto e funciona os 365 días do ano de 9 a 21 horas, e contextualízase no marco de acción da Confederación respecto ao bo trato e política de eliminación de suxeicións, tanto físicas como farmacolóxicas, dirixidas a persoa maiores.
Desde 2017, CONFEMAC observou que os malos tratos na vellez está moito máis preto de o que pensa o imaxinario social, porque hai moitas condutas que se consideran normais, pero son malos tratos. Sinalan que os dereitos das persoas maiores son os mesmos que os do resto de cidadáns pero non respéctanse igual, debido ás actitudes edadistas que conducen a condutas discriminatorias coas persoas de idade.
Recolleron o galardón Gloria Veiga e María José Sánchez, presidenta e directora xeneral de CONFEMAC, que compartiu co equipo da Cátedra Cruz Vermella USC as súas impresións en relación co proxecto e o premio outorgado polo Grupo Senda.
Parabén polo premio SENDA Promoción do Envellecemento Activo que recibiron estes días. En relación co programa “Teléfono contra o Abuso e Malos tratos ás persoas maiores”, Cales son os principais resultados que destacaría deste programa e o tipo de problema que con máis frecuencia motiva a chamada?
Grazas pola felicitación e a oportunidade de realizar esta entrevista, que é un gran altofalante para visibilizar a realidade dos malos tratos ás persoas maiores.
Contestando á súa pregunta, 2.379 é o dato máis relevante que ofrece o teléfono no momento desta entrevista. Ese número son os casos atendidos desde finais de 2.019 neste teléfono de orientación e asesoramento ante casos de abuso e malos tratos a persoas maiores.
Cando falamos de casos, non estamos a falar de chamadas atendidas, porque un mesmo caso, habitualmente, ten un percorrido neste servizo. É todo un proceso que se inicia coa recepción da chamada e termina cando a necesidade de atención e asesoramento diminúe ou desaparece.
Ademais, hai que ter en conta que nun mesmo caso pode haber máis dunha vítima, como é o exemplo dun matrimonio, polo que é mellor falar de casos en lugar de chamadas atendidas.
Como datos relevantes podemos destacar que:
Un factor de risco para padecer malos tratos na vellez é ser muller e padecer algún tipo de patoloxía invalidante. Ata a data os datos móstrannos que, dos casos atendidos, 1.574 foron mulleres e 859 homes . É dicir, o 66,33% das vítimas son mulleres.
O tipo de malos tratos que máis nos/nos notifican é o psicolóxico, seguido do económico, físico, abandono, violación dos dereitos e liberdades, neglixencias e institucional. Como pasa noutros colectivos, habitualmente os malos tratos psicolóxicos acompaña a outros tipos de malos tratos, alzándose como “porta de entrada”, posto que para facerche co control da persoa, da súa vida, das súas bienes, primeiro tes que anulala e illado, para que a percepción da vítima sexa que “non hai saída”, “non hai solución”, “faio pola miña ben”…. Sería impensable que alguén recibise un golpe e non revelásese se previamente non se produciron situacións de anulación e/ou illamento da persoa vítima.
O ámbito do que máis situacións de malos tratos notifícasenos é o familiar (1.863 casos/78,5%) e despois o residencial (369/15,5%). Ao contrario do que moitas persoas pensan, a maioría de situacións de malos tratos prodúcense no ámbito familiar, e proveñen directamente dos fillos/as na maioría dos casos.
Quen adoita poñerse habitualmente en contacto connosco no 900.65.65.66 son os fillos/as. Resulta paradoxal que provindo os malos tratos do ámbito familiar, quen máis nos/nos chamen sexan os fillos/as. Este fenómeno vén dado porque habitualmente son uns fillos/as quen denuncia que os seus irmáns/as maltratan aos seus proxenitores. Nestes casos adoitan presentarse circunstancias agravantes, como o conflito entre irmáns, que recrua/recrúa aínda máis a situación.
Cre que a sociedade e institucións no noso país son conscientes da dimensión do problema dos malos tratos que reciben as persoas maiores? En que debemos mellorar?
Creo que como sociedade estamos a avanzar, descubrindo, destapando. Pero tamén creo que os malos tratos ás persoas maiores atópase na mesma situación que estaba a violencia de xénero fai 25/30 anos . Por este motivo, é indispensable que as políticas públicas inclúan esta realidade nas súas argumentarios e, sobre todo, que se apoien en entidades do terceiro sector que levan anos traballando neste tema transversalmente, como CONFEMAC. Particularmente, traballamos non só desde a intervención dos casos, senón que ampliamos o ámbito de actuación grazas aos cursos de formación para profesionais, a sensibilización social mediante campañas, a prevención co colectivo de persoas maiores…
A evolución dos casos atendidos no teléfono contra o abuso e malos tratos ás persoas maiores revélanos que a mensaxe está a chegar á sociedade civil. Que se está empezando a descubrir “a punta do iceberg”. En 2019 atendéronse 52 casos; en 2020, 324; en 2021 atendemos 491; en 2022 ocupámonos de 744; e, no que vai de 2023, foron 764. Claramente a demanda vai en aumento. Desde CONFEMAC non analizamos este incremento coma se actualmente habería máis situacións de malos tratos, senón máis ben que actualmente as persoas están máis sensibilizadas, teñen máis información e existe un recurso que dá resposta á súa necesidade e non dubidan en utilizalo.
CONFEMAC é a única entidade, pública e privada, que a nivel nacional, atende a través dunha liña telefónica gratuíta situacións exclusivamente de abuso e malos tratos a persoas maiores. Facémolo os 365 días do ano, de 9 a 21 horas. Esta liña está atendida por profesionais expertos en malos tratos, que se formaron en base á experiencia, xa que cando comezamos en 2017 a “Estratexia cara ao bo trato ás persoas maiores” non existían opcións formativas neste tema.
Desenvolvestes outras respostas complementarias ao Teléfono dos Malos tratos. Podes falarnos algo da Estratexia cara ao Bo Trato ás Persoas Maiores de CONFEMAC?
A “Estratexia cara ao bo trato ás Persoas Maiores” de CONFEMAC foi creada en 2017, e nace para dar resposta de maneira integral aos Malos tratos na Vellez. Componse das seguintes accións:
Charlas de prevención para persoas maiores: Nestas charlas póñense moitos exemplos para que as persoas participantes tomen conciencia de que o risco é maior do que imaxinamos. Nós chamámoslle “vacinarse” porque estas charlas axudan a prepararse para detectar e evitar situacións de malos tratos.
Cursos e Xornadas de Formación con profesionais, para avanzar no coñecemento da realidade, as respostas e recursos existentes, traballar a coordinación entre institucións e articular protocolos de intervención ante estes casos.
Campañas de sensibilización para toda a sociedade que nos/nos permiten “abrir os ollos” ante os malos tratos ás persoas maiores.
Axentes para o Bo Trato, unha figura creada para que a solidariedade organizada sirva de cadea de transmisión das mensaxes que desde CONFEMAC lanzamos.
Programa “Unha chamada Amiga”, para apoiar a persoas que se atopen en situación de soidade non desexada.
App StopMaltrato 65, creada para adaptarnos ás novas formas de comunicación, na que ademais de coñecer e informarte da realidade do abuso e malos tratos ás persoas maiores, podes notificar unha situación de malos tratos concretas ou chatear en tempo real cun/a experto/a en a materia que resolverá as túas dúbidas.
Programa “Desatar ao ancián e ao enfermo de Alzheimer”, porque as suxeicións, tanto físicas como farmacolóxicas, non só non evitan as caídas senón que cando estas prodúcense adoitan ter consecuencias máis graves. E porque está demostrado que coidar sen suxeicións é posible, é moito máis humano para as persoas maiores e moito máis motivador para as persoas que coidan. CONFEMAC conta cun equipo de profesionais que asesora a centros residenciais que queiran cambiar o seu modelo de coidados, convertendo o seu centro nun escenario totalmente libre de suxeicións.
E o Teléfono contra o abuso e malos tratos ás persoas maiores, que nos/nos trouxo hoxe ata aquí e do que é importante destacar, que non conta con financiamento nin apoios de ningún tipo, que é xestionado pola nosa entidade co compromiso dos profesionais, e por iso é tan importante para nós o recoñecemento de SENDA.
Por tanto, é o noso deber como profesionais, gobernos e como sociedade seguir avanzando, xerando recursos e protocolos de actuación a nivel nacional ante situacións de abuso e malos tratos a persoas maiores para que exista unha coordinación real e eficiente. É necesario avanzar en lexislación específica para o tratamento deste tipo de delitos contra as persoas maiores…
E os propios maiores, Presentan unha tolerancia aos malos tratos semellantes ou diferentes á observada noutros grupos de idade?
Unha das características máis evidentes dos malos tratos ás persoas maiores é que se consideran normais, condutas que non o son, que son malos tratos. Moitas persoas maiores tamén consideran “normal” os malos tratos que reciben. Se ademais, consideramos que case sempre o produce un familiar ou coidador profesional, comprenderemos a dificultade de denunciar a situación. Nese sentido si, hai moita tolerancia.
Temos moi claro que certos tipos de situacións son malos tratos, pero non é o mesmo velo desde fóra que sufrilo. Cando se padece, entran en xogo vínculos familiares, medos a que a persoa que “che presta algún coidado” pase a non prestar ningún, emocións contrapostas cando descobres que a solución ao problema pasa por denunciar aos teus fillos/as… Por iso, en moitas ocasións, acábanse normalizando, tolerando e perpetuando condutas que danan e que teñen un impacto real na saúde psicosocial e física da persoa maior que a padece.
Por ese motivo, en CONFEMAC acuñamos o termo de “vacinarse contra os malos tratos na vellez”, é dicir, previr estas situacións deixando claro os teus ideais, conviccións e preferencias ante os posibles coidados que se poidan necesitar. En resumo, planificar o teu futuro e sobre todo ter claro que, para non perder o control da túa vida é indispensable non perder o control dos teus bienes.
Temos un reto por diante, e é a concienciación social. Primeiro para que todas as persoas saiban recoñecer unha situación de abuso e/ou malos tratos e segundo para que no caso de padecela ou ser coñecedor/a saber onde dirixirse para pedir axuda.
En canto aos malos tratos no contexto institucional existen datos que nos/nos permitan facernos unha idea da dimensión real do problema? Que tipo de accións parecen ser as máis eficaces para previr os malos tratos por parte de profesionais do coidado?
Existen moi poucos datos a nivel estatal das situacións de malos tratos que as persoas maiores reciben de parte das institucións e/ou profesionais. En ocasións, as persoas maiores trasládannos que hai profesionais, de distintos ámbitos, que tenden a restar importancia ás situacións que eles expoñen, precisamente polo que falamos de considerar normais condutas que non o son, que son malos tratos. Noutras ocasións son as propias vítimas as que non chegan a denunciar os feitos, o que fai que non poidamos cuantificar.
Nos anos que levamos traballando e investigando este fenómeno, detectamos que entre as causas dos malos tratos por parte de institucións e/ou profesionais poden atoparse: a non cualificación ou vocación do persoal; síndrome de burn out; condicións laborais insuficientes e/ou inadecuadas que traen consigo a desmotivación do persoal; coidados deshumanizados; falta de control ou supervisión das administracións….
Do que si temos constancia é das circunstancias que padecen algunhas persoas maiores que son malos tratos institucionais, como citas e listas de espera interminables, urxencias hospitalarias masificadas, recursos non adaptados á poboación maior, servizos sociais inaccesibles, escaseza de prazas residenciais públicas, escaseza de recursos xerontolóxicos ante a atención á dependencia, excesivos tempos de espera por exemplo para unha resolución de dependencia, atención ante a demanda e non ante a necesidade…
Doutra banda, segundo os nosos datos do teléfono contra o abuso e malos tratos ás persoas maiores , as situacións de malos tratos en residencias supoñen un 16% do total.
Para previr os malos tratos por parte de profesionais do coidado pensamos que é imprescindible a formación, porque ás veces o descoñecemento, aínda que non exima de responsabilidade, fainos errar. CONFEMAC realiza xornadas para profesionais e ten ao dispor dos mesmos un curso de formación de 90 horas que axuda a previr, recoñecer e intervir ante un caso de abuso e malos tratos a unha persoa maior.
Moitas grazas, María José, e noraboa polo premio a todo o equipo de CONFEMAC!
Recent Comments